Nepali Share News
पछिल्लो तीन वर्षदेखि नेपालको वित्तीय प्रणालीमा अधिक तरलता (Excess Liquidity) को समस्या देखिएको छ। बैंकहरूमा पैसा थुप्रिए पनि बजारमा कर्जाको माग सुस्त हुँदा ब्याजदरमा निरन्तर गिरावट आइरहेको छ। नेपाल राष्ट्र बैंकको पछिल्लो तथ्याङ्क अनुसार, अहिले निक्षेपको तुलनामा कर्जाको ब्याजदर तीव्र गतिले घटिरहेको छ।
१. ब्याजदरको वर्तमान अवस्था: कति घट्यो?
चालु आर्थिक वर्षको ६ महिनाको तथ्याङ्क हेर्दा बैंकिङ क्षेत्रमा ब्याजदर सस्तिएको प्रष्ट देखिन्छ। गत वर्षको पुसको तुलनामा यस वर्ष कर्जाको ब्याजदर १.५७ प्रतिशत विन्दुले घटेको छ भने निक्षेपको ब्याजदर १.१९ प्रतिशत विन्दुले मात्र घटेको छ।
प्रमुख तुलनात्मक विवरण (पुस २०८१ vs पुस २०८२):
| वित्तीय संस्था | निक्षेपको औसत ब्याज (२०८१) | निक्षेपको औसत ब्याज (२०८२) | कर्जाको औसत ब्याज (२०८१) | कर्जाको औसत ब्याज (२०८२) |
| वाणिज्य बैंक | ४.७५% | ३.५६% | ८.६९% | ७.१२% |
| विकास बैंक | ५.५६% | ४.०६% | १०.१०% | ८.३४% |
| वित्त कम्पनी | ६.६६% | ५.१७% | ११.१०% | ९.७३% |
२. राष्ट्र बैंकको नीति र 'ब्याजदर करिडोर' को प्रभाव
राष्ट्र बैंकले मौद्रिक नीतिको त्रैमासिक समीक्षामार्फत नीतिगत दर र ब्याजदर करिडोर (Interest Rate Corridor) मा परिमार्जन गरेपछि ब्याजदर थप घटेको हो। हाल नीतिगत दरलाई ४.५० बाट घटाएर ४.२५ प्रतिशत कायम गरिएको छ।
बैंकहरूले निक्षेपको ब्याजदर धेरै घटाउन नसक्नुको मुख्य कारण ब्याजदर करिडोरको तल्लो सीमा हो। यदि बैंकले २.७५ प्रतिशतभन्दा कम ब्याजदर कायम गरेमा राष्ट्र बैंकबाट पाउने स्थायी निक्षेप सुविधा (SDS) नपाइने जोखिम हुन्छ।
३. आधार दर (Base Rate) र प्रिमियमको भूमिका
बैंकहरूले कर्जाको ब्याजदर निर्धारण गर्दा आधार दर (Base Rate) लाई मुख्य आधार मान्छन्।
- आधार दरको अवस्था: वाणिज्य बैंकहरूको औसत आधार दर गत वर्ष ६.६५% रहेकोमा अहिले घटेर ५.२९% मा झरेको छ।
- प्रिमियम दर: बैंकहरूले आधार दरमा निश्चित प्रिमियम थपेर ब्याज तोक्छन्। साना ऋणी र उत्पादनमूलक क्षेत्रलाई संरक्षण गर्न राष्ट्र बैंकले आधार दरमा अधिकतम २ प्रतिशतसम्म मात्र प्रिमियम लिन पाउने व्यवस्था गरेको छ।
४. स्थिर ब्याजदर (Fixed Interest Rate) मा न्यून आकर्षण
राष्ट्र बैंकको निर्देशन अनुसार बैंकहरूले स्थिर ब्याजदरको योजना ल्याएका त छन्, तर यसमा सर्वसाधारणको आकर्षण कम देखिएको छ। जलविद्युत जस्ता ठूला आयोजनामा यो प्रभावकारी भए पनि, ब्याजदर निरन्तर घटिरहेको वर्तमान अवस्थामा ग्राहकहरू घटबढ भइरहने (Floating) ब्याजदर नै रोज्न रुचाउँछन्।
५. अर्थतन्त्रमा यसको असर र चुनौतीहरू
ब्याजदर घट्नु ऋणीका लागि खुसीको कुरा भए पनि अर्थविद्हरूले यसका केही जोखिम औंल्याएका छन्:
- निक्षेपकर्तालाई घाटा: ब्याजदर ज्यादै कम हुँदा बचत गर्नेहरूको आम्दानी घट्छ, जसले उपभोग घटाउन सक्छ।
- पुँजी पलायनको जोखिम: नेपालमा ब्याजदर धेरै कम हुँदा लगानीकर्ताले बाह्य मुलुकमा पुँजी लैजाने (Capital Flight) सम्भावना रहन्छ।
- अनुत्पादक क्षेत्रमा लगानी: सस्तो ब्याजदरले गर्दा कर्जा उत्पादनमूलक क्षेत्रभन्दा आयात वा सट्टेबाजी जस्ता अनुत्पादक क्षेत्रमा जान सक्ने डर हुन्छ।
निष्कर्ष: अहिलेको समय सरकार र निजी क्षेत्रका लागि लगानी बढाउने स्वर्ण अवसर हो। तर, पर्याप्त तरलता र न्यून ब्याजदर हुँदाहुँदै पनि अर्थतन्त्रमा अपेक्षित सुधार नदेखिनु चिन्ताको विषय हो।
